Nieuw juridisch kader voor het lozen van verontreinigd bemalingswater

Het decreet van 30 oktober 2026 voegt een nieuwe mogelijkheid toe aan het Waterwetboek om af te wijken van het strenge verbod op achteruitgang van de bestaande toestand van een oppervlaktewaterlichaam. Hoewel er aan verschillende voorwaarden moet worden voldaan, biedt deze afwijkingsmogelijkheid een stevigere juridische basis om bijvoorbeeld verontreinigd bemalingswater te lozen in oppervlaktewater. 

Waarom is dit nodig? 

De Europese Kaderrichtlijn Water verplicht lidstaten om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van hun oppervlaktewaterlichamen verbetert en de bestaande toestand ervan niet verder achteruitgaat. 

Deze laatste verplichting, het zogenaamde verbod op achteruitgang van de bestaande toestand van een oppervlaktewaterlichaam, wordt omschreven in artikel 4, lid 1, a), i) van de Kaderrichtlijn Water. In Vlaanderen is deze verplichting omgezet in artikel 1.7.2.1.1, §4 van het decreet integraal waterbeleid (het ‘Waterwetboek’). 

Dit verbod op achteruitgang vormt vaak een struikelblok wanneer verontreinigd grondwater wordt opgepompt en men dit water – al dan niet na een voorafgaande waterzuivering – in het naburige oppervlaktewaterlichaam wenst te lozen. Als het gaat om een activiteit die is ingedeeld als klasse 1 of 2, moet hiervoor een vergunning worden verkregen. Een andere vaak voorkomende situatie is dat de grondwateronttrekking kadert in een bodemsaneringsproject, dat conform moet worden verklaard door de OVAM. Als de concentraties van verontreinigende stoffen in het opgepompte water dermate hoog zijn dat ze kunnen leiden tot een achteruitgang van de bestaande ecologische en/of chemische toestand van het oppervlaktewaterlichaam waarin dit water wordt geloosd, dan zal dit resulteren in een ongunstige impactbeoordeling (zie Gewijzigd stappenplan impactbeoordeling bedrijfsafvalwater | Wiels) en dus een ongunstig advies van de VMM voor de lozing. 

De Kaderrichtlijn Water voorzag tot voor kort maar enkele afwijkingsmogelijkheden op het achteruitgangsverbod. Omdat andere lidstaten met dezelfde problematiek werden geconfronteerd, heeft de Richtlijn 2026/805 van 30 maart 2026 een nieuwe afwijkingsmogelijkheid toegevoegd aan de Kaderrichtlijn Water. Deze afwijkingsmogelijkheid, die is opgenomen in artikel 4, in het nieuwe lid 7 ter, heeft specifiek betrekking op de verplaatsing van water en sediment naar een (ander) oppervlaktewaterlichaam.

Omdat onder andere de bouwsector dringend nood heeft aan deze nieuwe afwijkingsmogelijkheid, heeft de Vlaamse overheid ervoor gekozen om hiermee niet te wachten tot zij de Richtlijn 2026/805 volledig heeft omgezet. Ze heeft deze afwijkingsmogelijkheid al eerder omgezet via een afzonderlijk decretaal traject. Concreet voegt het decreet van 30 oktober 2026 een vierde en vijfde paragraaf toe aan het bestaande artikel 1.7.2.5.4 van het Waterwetboek. 

Onder welke voorwaarden kan je gebruikmaken van de nieuwe afwijkingsmogelijkheid?

Het verbod op achteruitgang van de bestaande toestand van een waterlichaam wordt niet geschonden als deze achteruitgang het gevolg is van: 

• een verplaatsing van water of sediment van hetzelfde of van een ander oppervlaktewaterlichaam, of van een grondwaterlichaam; 
• naar het ontvangend oppervlaktewaterlichaam;
• door een menselijke activiteit;
• zonder dat dit leidt tot een nettotoename van de verontreinigingsbelasting. 

Daarnaast moeten al de volgende voorwaarden zijn vervuld:

1. Diegene die het verontreinigd water of sediment verplaatst, moet alle haalbare maatregelen nemen om de overbrenging van verontreinigingsbelasting tot een minimum te beperken en de negatieve effecten voor de toestand van het ontvangende oppervlaktewaterlichaam te beperken. Zo moet hij dit water of het sediment zuiveren, als dit uitvoerbaar is. 
2. De samenstelling van het te verplaatsen water of het te verplaatsen sediment moet worden vastgesteld. De verplaatsing mag het totale risico voor de menselijke gezondheid en het milieu niet verhogen ten opzichte van het bestaande risico vóór de verplaatsing.
3. Het ontvangende oppervlaktewaterlichaam mag zich niet in een goede chemische toestand bevinden met betrekking tot de meeste verplaatste verontreinigende stoffen, en in het bijzonder met betrekking tot de meest persistente en bioaccumulerende verplaatste verontreinigende stoffen. Er wordt ook niet verwacht dat de ecologische toestand of het ecologisch potentieel van het ontvangende waterlichaam in een lagere klasse zal terechtkomen als gevolg van de verplaatsing van die verontreinigende stoffen. 
4. De verplaatsing mag er niet toe leiden dat de waterzuivering die nodig is om drinkwater te produceren, toeneemt.  
5. Om het drinkwater te beschermen, moet de Vlaamse Regering rond elk onttrekkingspunt van drinkwater in het ontvangende waterlichaam zones afbakenen waarin het verboden is om verontreinigd water of sediment te verplaatsen. 
6. Er zijn geen significant betere milieuopties, omwille van de technische haalbaarheid of onevenredig hoge kosten. 
7. Naargelang het geval, moet er vooraf een vergunning, melding of machtiging worden verleend voor de verplaatsing. Als het echter gaat om een niet-ingedeelde activiteit, zoals sommige bemalingen, dan moet deze de milieuvoorwaarden voor niet-ingedeelde inrichtingen uit het decreet algemene bepalingen milieubeleid (‘DABM’) naleven. 
8. In de stroomgebiedbeheerplannen moet er een samenvatting worden opgenomen. Hierin moeten onder meer de redenen voor de verplaatsing worden toegelicht en dat er voldaan is aan alle hierboven opgesomde voorwaarden.

Vanaf wanneer kan je je beroepen op deze afwijkingsmogelijkheid?

Het decreet moet nog worden gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. Het treedt in werking 10 dagen na de publicatie.

Intussen werkt het departement Omgeving aan een handleiding waarin wordt verduidelijkt hoe de voorwaarden in de praktijk moeten worden toegepast. Deze handleiding zou binnenkort beschikbaar zijn. 

De nieuwe uitzondering is ook van toepassing op lopende vergunningsaanvragen. Dit zijn:

• vergunningsaanvragen die werden ingediend voor de inwerkingtreding van dit decreet, maar waarover de bevoegde overheid nog geen beslissing heeft genomen; en
• vergunningsaanvragen waarover de bevoegde overheid een nieuwe beslissing moet nemen na een vernietigingsarrest van de Raad voor Vergunningsbetwistingen.