Wie beslist morgen over omgevingsvergunningen? Gewijzigde bevoegdheidsregels op komst

De Vlaamse Regering wijzigt de bevoegdheden voor sommige omgevingsvergunningen. Vrijdag keurde ze daarover een eerste keer een wijzigingsbesluit goed. De wijzigingen zouden gelden voor aanvragen die ingediend worden vanaf 1 december 2026.  

Onze experts volgden het dossier op de voet. Wat verandert er, en wat betekent dit voor jouw project?  

Wie is de bevoegde overheid?

Het Omgevingsvergunningsdecreet bepaalt wie de bevoegde overheid is om te beslissen over een omgevingsvergunningsaanvraag. De kenmerken van het project en de ligging spelen daarbij een rol. Maakt het project deel uit van een groter geheel? Dan bepaalt dat grotere geheel de bevoegdheid. Voor ingedeelde inrichtingen of activiteiten (IIOA) is vooral de klasse van het bedrijf bepalend.  

Sommige projecten staan op een limitatieve lijst. Dat betekent dat ze onmiddellijk onder de bevoegdheid van de provincie of Vlaanderen vallen. Die lijst maakt deel uit van het Aanwijzingsbesluit. En dat besluit wijzigt binnenkort. 

Provinciale en Vlaamse projecten 

Sommige aanvragen vragen een afweging op bovenlokaal niveau. Denk aan de aanpassing van een autosnelweg, grote winkelcentra of bepaalde windturbines die essentieel zijn voor de energievoorziening.  

Volgens het wijzigingsbesluit – dat nog niet definitief is – verschuift de bevoegdheid voor sommige van die projecten.  

De belangrijkste wijzigingen zijn: 

• Veranderingen aan gebouwen(complexen) met een totale nuttige vloeroppervlakte van 50.000 m² met een andere functie dan wonen, bedrijvigheid of landbouw, gelegen buiten de steden Antwerpen en Gent. Denk daarbij aan ziekenhuizen en hele grote kantoorcomplexen. Wijzigingen aan die gebouwen zijn nu een Vlaamse bevoegdheid (behalve in Antwerpen en Gent), zelfs al gaat het maar om een beperkte ingreep, zoals een bijkomende fietsenstalling. In de toekomst worden gemeenten bevoegd, tenzij het project om een andere reden toch een bovenlokale beslissing vereist (bv. omwille van de IIOA-indeling als een klasse 1-inrichting). Nieuwe gebouwen van die schaal of uitbreidingen met eenzelfde oppervlakte blijven een Vlaamse bevoegdheid. Voortaan telt bovendien de bruto vloeroppervlakte en niet de nuttige vloeroppervlakte als criterium. 
   
• Veranderingen aan kleinhandelsactiviteiten (winkelcomplexen) met meer dan 20.000 m² netto handelsvloeroppervlakte of uitbreidingen ervan met minstens die oppervlakte. Die projecten zijn nu een provinciale bevoegdheid, behalve in de centrumsteden die hierover zelf kunnen beslissen. In de toekomst beslissen de gemeenten over wijzigingen aan dit soort gebouwen, tenzij het gaat om een uitbreiding van die oppervlakte met 20.000 m² of tenzij andere regels bepalen dat er bovenlokaal beslist moet worden. Belangrijk detail hierbij is dat netto handelsoppervlakte niet gelijk te stellen is met bruto vloeroppervlakte. Gaat het om een uitbreiding met 50.000 m² bruto vloeroppervlakte, dan blijft Vlaanderen aan zet. 
   
• Voor andere grootschalige functies zoals golfterreinen is er een gelijkaardige herverdeling van de bevoegdheden. De initiële vergunning of een beslissing over een grootschalige uitbreiding blijft bovenlokaal, de wijzigingen worden in regel een lokale bevoegdheid. 
   
• Winning van aardwarmte met boringen van minstens 500 meter diepte: opsporing en initiële vergunning blijft Vlaams, daarna provincie bevoegd voor de wijzigingen. 
   
• Projecten met een ingreep aan een waterloop tijdens de werffase. Ingrepen zoals een overbrugging, overwelving of het inbuizen van een waterloop van 1e of 2e categorie zijn nu een bovenlokale bevoegdheid, zelfs al is die ingreep tijdelijk. Het gevolg daarvan is dat projecten die normaal op een gemeentelijk niveau beslist worden soms door een tijdelijke ingreep aan een waterloop, op een hoger niveau terecht komen. Dat verandert. Projecten met een louter in de werffase tijdelijke ingreep aan de waterloop, volgen de bevoegdheidsregeling van het initiële project.  Permanente ingrepen blijven respectievelijk een Vlaamse en een provinciale bevoegdheid. 

Wat betekent dit voor jouw project? 

Vooral grote gebouwencomplexen zoals ziekenhuizen, instellingen voor hoger onderwijs en winkelcentra voelen deze wijzigingen het sterkst. Plan je zo'n project, of twijfel je over welke overheid straks bevoegd is? Wij denken graag mee over de impact op jouw dossier.  

Over de voorgenomen wijzigingen vraagt de regering advies aan de Raad van State. Daarna krijgen we zicht op de finale regeling die in december van kracht zou worden.